FAIR PLAY

Doktor Agnieszka Małek_Muaythai_Fair play„(…) fair play pozostaje fundamentalną regułą w sportowej rywalizacji”
H.A. Samaranch, prezes MKOl w latach 1980-2001

Chyba każdy miłośnik aktywności fizycznej, zarówno w wydaniu amatorskim, jak też profesjonalnym, zna pojęcie fair play; nie jest ono obce również tym, którzy choć sami nie uprawiają sportu, kibicują ulubionej drużynie lub konkretnemu zawodnikowi. Najczęściej fair play tłumaczy się jako „czystą grę”, walkę zgodną z zasadami, uczciwą i sprawiedliwą. Znaczenie tego terminu wykracza jednakże daleko poza to, co możemy nazywać czystą lub sprawiedliwą grą. Czym zatem jest fair play?

Współcześnie tym pojęciem najczęściej określa się zbiór reguł postępowania określających wartości reprezentowane przez sportowców.  Zasady te można ująć w cztery grupy: równości szans, świadomej rezygnacji z nieuczciwego zwycięstwa, dobrowolnego podporządkowania się regułom gry, szacunku dla przeciwnika. Przestrzeganie powyższych powinno wynikać nie z przymusu, lecz z wewnętrznych przekonań uczestników rywalizacji sportowej.

Zasady uczciwej gry mogą być realizowane w następujący sposób: bezinteresowne poszanowanie reguł gry, niewykorzystywanie przewagi losowej w grze, szacunek dla przeciwnika, jawność poczynań, uznanie autorytetu sędziego, wyzbycie się postaw egoistycznych w sporcie, zachowanie równości szans, powściągliwość reakcji na rezultat spotkania, zakaz zadawania ciosów w plecy, nieobnoszenie się z gestem „fair”, rezygnacja z praktycznych korzyści wynikających ze zwycięstwa, minimalizowanie cierpień przeciwnika. Do listy zachowań zgodnych z zasadami fair play należy również dodać wymóg zgodnego z zasadami kultury zachowania podczas zawodów sportowych.

Zaproponowany przez Zofię i Ryszarda Żukowskich Kodeks Fair Play składa się z dziesięciu podstawowych zasad, którymi powinni kierować się sportowcy bez względu na wiek, płeć, stopień zaawansowania oraz dyscyplinę sportową:
1. Fair play to mój pomysł na sukces w życiu i w sporcie, ale nie za wszelką cenę.
2. Fair play to dla mnie radość ruchu i współzawodnictwo, szacunek dla lepszego.
3. Fair play – to mój sposób na bycie sobą w życiu i w sporcie, w kontakcie z innymi.
4. Fair play – to życzliwość dla ludzi, pomoc i współdziałanie w sporcie oraz w życiu mojej klasy, szkoły, mojej rodziny.
5. Fair play – to równość szans w grze, zabawie, zawodach, rywalizacji koleżeńskiej.
6. Fair play – to ja i ty, to my i oni, dotyczy nas wszystkich.
7. Fair play – to przestrzeganie reguł gry i przepisów na co dzień – w życiu i w walce sportowej.
8. Fair play – to troska o zdrowie moje i moich kolegów, mojej rodziny i przyjaciół, w czasie pracy i wypoczynku.
9. Fair play – to poszanowanie ludzi, przyrody i środowiska.
10. Fair play – to moja walka z nielojalnością, niesprawiedliwością i oszustwami w życiu i w sporcie.

Idea czystej gry może być rozumiana nie tylko jako oczekiwanie odpowiednich zachowań od zawodników, ale też odpowiedzialności od nauczycieli, trenerów i organizatorów sportu. Ci ostatni powinni dopilnować, żeby ustanawiane przez nich zasady rywalizacji sportowej były zgodne z etyką i jasne dla wszystkich, premiowane były nie tylko wyniki, ale też postawy zgodne z regułą fair play; równie ważne jest, aby proces treningu uwzględniał też fizyczne i psychiczne możliwości zawodników. To przede wszystkim na nauczycielach i trenerach spoczywa obowiązek przekazywania podopiecznym wiedzy o zasadach „czystej gry”, jako osobach wprowadzających młodych ludzi w świat sportowej rywalizacji.

Fair play jako kodeks zasad sportowca można więc potraktować jako nie tylko wyznacznik szacunku dla przeciwnika, ale też (a może przede wszystkim?) dla siebie.

 

Bibliografia:
Ciupak Z. (1986). Ewolucja pojęcia fair play. Kultura Fizyczna, 11-12, s. 22-31.
Lipiec J. (1999). Filozofia olimpizmu. Warszawa: Sprint.
Pawłucki A. (2007). Osoba w pedagogice ciała. Prawo pokoju olimpijskiego. Olsztyn: Olsztyńska Szkoła Wyższa im. J. Rusieckiego.
Żukowska Z., Żukowski R. (1995). Edukacja olimpijska jako jedno z zadań uniwersalnych we współczesnej szkole. Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne, 1, s. 4-10.
Żukowska Z., Żukowski R. (2010). Fair play w sporcie i olimpizmie. Szansa czy utopia. Warszawa: Estrella.