MECHANIZMY KONTROLI ZACHOWAŃ I POZIOMU LĘKU WYSTĘPUJĄCYCH U ZAWODNIKÓW TRENUJĄCYCH SPORTY WALKI I BIORĄCYCH UDZIAŁ W ZAWODACH

zlachta Rafał_POZIOMU LĘKU ORAZ MECHANIZMY KONTROLI ZACHOWANIA WYSTĘPUJĄCEGO U ZAWODNIKÓW TRENUJĄCYCH SPORTY WALKI I BIORĄCYCH UDZIAŁ W ZAWODACHSporty walki to dyscyplina, która pociąga za sobą rzesze młodych ludzi. Walki wysokiej klasy karateków, bokserów oraz innych zawodników podobnych dyscyplin przyciągały i nadal przyciągają tłumy widzów. Od dawien dawna walka była ulubioną rozrywką zarówno dla cezarów rzymskiego imperium, jak i zwykłych ludzi.

Walka od zarania dziejów towarzyszyła człowiekowi w jego codziennym życiu. Była nieodłącznym elementem dnia powszedniego i motorem historii ludzkości. W dzisiejszych czasach sporty walki pozostały namiastką tej walki w jej pierwotnym znaczeniu.

Muaythai jest to jeden z najbardziej widowiskowych sportów walki. Wielu wielkich mistrzów sportów walki przyznaje, że adept boksu tajskiego jest najcięższym rywalem w walce. W obecnych czasach boks tajski to przede wszystkim sport, a jego aspekt tradycyjny (sztuka walki) przesunął się na dalszy plan. Techniki boksu tajskiego od dawien dawna używano do szkolenia tajskiego wojska. System ten cieszył się ogromną popularnością wśród Tajlandczyków zarówno tych biednych, jak i bogatych, do grona pasjonatów i ćwiczących należeli sami Królowie. Najwięksi wojownicy boksu tajskiego owiani są legendą, a historie o nich i ich osiągnięciach przekazywane są z pokolenia na pokolenie.

W 1930 r. boks tajski przeszedł transformację (P. Lewis, 1998). Wtedy to wprowadzono nowe zasady, nakazując między innymi używanie rękawic bokserskich, ochraniaczy na genitalia, a także – co jest najważniejsze – ustalono kategorie wagowe. Przed tą zmianą walka na ringu toczyła się niemal bez żadnych zasad, a ulubionym elementem „ubioru” do walki była konopna lina owinięta wokół pięści, którą zanurzano w kleju i przykładano do poklejonego szkła. Efekty takich walk jak łatwo się domyślić były często dramatyczne.
Techniki boksu tajskiego są proste, choć nie prostackie, są one łatwe do szybkiego opanowania, wyćwiczenia oraz łatwo przekładalne na realną samoobronę (P. Ochniowski, Kraków 2002). Styl ten wysławił się na całym świecie najbardziej brutalnymi przepisami walki sportowej dopuszczającymi ataki za pomocą łokci i kolan. W wyniku takich, a nie innych przepisów system ten jest obecni głęboko wyspecjalizowany w zakresie efektywnej walki łokciami i kolanami oraz kopnięciem okrężnym w nogę, co przyczyniło się do jego ogromnej popularności.

Walki boksu tajskiego dopuszczają także atak za pomocą łokci i kolan. To właśnie te techniki wyróżniają boks tajski pośród wielu innych pełnokontaktowych sportów walki i sprawiają, że sport ten jest uprawiany przez osoby o dużej odporności psychicznej i fizycznej.

Przed każdą walką zawodnicy odbywają Ram Muay – taniec, którym oddają szacunek sobie, nauczycielom i widzom. Ale Ram Muay to także psychologiczne przygotowanie do walki. Jest to moment wielkiej koncentracji i skupienia. Te właśnie cechy mają ukazać przeciwnikowi, że jestem dobrze przygotowany, nie boję się i jestem wolny od zbędnych myśli – gotowy do walki.

Badania poziomu lęku oraz mechanizmu kontroli zachowania występującego u zawodników trenujących sporty walki i biorących udział w zawodach są bardzo istotne. Ponieważ, poziom odczuwanego lęku ma doniosłe znaczenie w okresie przedstartowym, jak i w momencie samego startu, wpływa na formę startową zawodników.

Z mojego wieloletniego doświadczenia zarówno trenera, jak i zawodnika Muaythai wynika, że zawodnicy boksu tajskiego charakteryzują się przeciętnych poziomem lękliwości oraz przeciętnym poziomem lęku jako stanu. Zależność tę wykazał również Wilochowski (1984) w swoich badaniach, wskazując, że piłkarze ręczni charakteryzujący się średnim nasileniem lęku jako stanu i jako cechy popełniają mniej błędów podczas gry w stosunku do zawodników o niskim poziomie cechy lęku.

Przeważnie w odpowiedzi na pytanie dotyczące głównych przyczyn lęku i strachu zawodników występujących w związku z zawodami jest świadomość bycia znokautowanym przez przeciwnika.

W okresie poprzedzającym start głównymi objawami stresu psychologicznego wśród zawodników sportów walki jest uczycie niepokoju, a ponadto u części z nich potrzeba spokoju i ciszy, a u drugiej części silne podniecenie.

Badania wykazują, że lęk związany z zawodami (Martens i in., 1990) jest niezbędny do osiągania sukcesów podczas zawodów. Jednak tylko wtedy, gry osiąga on poziom optymalny uważany jest za czynnik wpływający pozytywnie na poziom wykonania. Natomiast, jeżeli lęk rozumiany jako cecha i jako lęk sytuacyjny występuje w zbyt dużym stopniu, to uniemożliwia on zawodnikowi start na miarę jako przygotowania. Analogicznie zbyt niski poziom lęku również nie sprzyja skuteczności i sprawności działań.

Zawodnicy sportów walki ze względu na specyfikę tej dyscypliny, na treningu, jak i na zawodach, muszą liczyć wyłącznie na siebie i podczas startu opierać się jedynie na swojej wiedzy i doświadczeniu. W czasie walki muszą podejmować decyzje samodzielnie, co do kolejności stosowanych technik, muszą starać się „przechytrzyć” rywala, zaatakować, gdy przeciwnik się tego nie spodziewa. Zawodnik musi wykazać się zarówno szybkością motoryczną, ale również i szybkością procesów myślowych. W związku z tym wewnątrz sterowność jest czynnikiem niezbędnym do osiągania sukcesów w tej dyscyplinie sportu.

W dzisiejszych czasach zaznaczył się wyraźny podział między sztukami a sportami walki. W związku z tym trening koncentracji i medytacji będący nieodłącznym elementem treningu sztuk walki, w treningach sportów walki nie są one powszechnie znane i stosowane, mimo dużych walorów tych technik.